Qimancja

Sztuka i Nauka Feng Shui
1998 Dr Stephen L. Field
Uniwersytet Trinity

 

Wprowadzenie

Jako badacz tradycyjnej chińskiej myśli, zaniepokojony jestem rozpowszechnianiem się w internecie powierzchownych i impresjonistycznych opisów starożytnej i niezwykle złożonej "nauki" fengshui. Ta wiedza jest tak stara jak sama chińska kultura (neolityczne wioski Yangshao pochodzą z około 6000 lat pne.), zatem każdy, kto naucza fengshui nie posiadając mocnego oparcia w klasycznej chińskiej myśli, jest jak ktoś wykonujący zawód chirurga bez uprzedniego studiowania anatomii. Celem tej analizy jest więc nauczanie podstawowych koncepcji, tak aby ktoś, kto nie studiował chińskiego, mógł lepiej docenić tę szacowną sztukę i naukę.

Początki Fengshui

Niedawno odkryty w prowincji Henan neolityczny grób, jest mikrokosmosem chińskiego świata, obrazem tego, jak ten świat był postrzegany w zamierzchłych czasach. Część południowa grobu (za głową szkieletu) jest okrągła, podczas gdy jego północna część (u stóp szkieletu) jest kwadratowa, jak na ilustracji.

To jest w zgodności z późniejszymi wyobrażeniami kosmosu, gdzie ziemię przedstawiano jako kwadratowy rydwan, a niebo jako jego okrągły, podobny do parasola baldachim, tak jak na ilustracji.

Co ważniejsze, szczątkom ciała towarzyszyły dwie postacie, ułożone z muszli, smok na wschodzie i tygrys na zachodzie. W centrum grobu, znajdował się wizerunek Bei Dou , Niedźwiedzicy. Ponieważ również smok i tygrys są konstelacjami na chińskim niebie, staje się jasne, że ludzie z Yangshao orientowali swoje groby zgodnie z rocznym obrotem Wielkiej Niedźwiedzicy dookoła Gwiazdy Północnej.

W swojej najwcześniejszej formie, fengshui było rzeczywiście stosowane bardziej do orientacji domów zmarłych niż domów dla żywych. Samo to słowo, pierwszy raz pojawia się w wyjątkach z Księgi Pochówków, która datuje się na nie wcześniej niż IV wiek ne. (przyp.1).

Czym więc jest qi ? Tysiące stron komentarzy poświęcono już wyjaśnianiu tego określenia i jest rzeczą zupełnie jasną, że żadne angielskie tłumaczenie nie jest w stanie oddać jego istoty. Podczas gdy "energia" może ująć niektóre z fizycznych cech qi, słowo to nie oddaje wartości metafizycznych. Księga Pochówków charakteryzuje qi , jako "oddech życia". W jednym ze swoich najwcześniejszych kontekstów ( Komentarz Zuo, 541 r. pne.), qi jest kategorią meteorologiczną, złożoną z sześciu faz: zimna, ciepła, wiatru, deszczu, ciemności i światła. Podczas gdy początkowo oznaczało to parę wodną lub mgłę (jak chmura), w czasach Konfucjusza uzyskało znaczenie ożywczej siły w atmosferze (manifestującej się poprzez zjawiska pogodowe), która to siła aktywnie wpływała na ludzkie ciało (powodując gorączkę, dreszcze, majaki itd.). Nauka fengshui analizowała tę siłę w środowisku, z intencją kontrolowania jej przejawów u ludzi. Taka analiza była o tyle nauką, że opierała się o empiryczną obserwację. Gdy konsultowano inne czynniki jak numerologia i astrologia, fengshui stało się mniej nauką a bardziej sztuką. "Sztuka" fengshui w nikłym stopniu wywodzi się z elementarnej, fizjologicznej płaszczyzny, i wymaga wiary w coś jak siła przeznaczenia lub los. Zapożyczając niezupełnie właściwy Zachodni termin "geomancja", i adaptując go do chińskiej tradycji, określiłbym sztukę i naukę fengshui jako "qimancję", dywinację w zgodności z qi.

Najwcześniejsze tekstowe odniesienia do praktyki wyboru miejsca, pojawiają się w różnych fragmentach kości wróżebnych, datujących się na środkowe lata panowania dynastii Shang (1766-1046 pne). Królewscy wróżbici pytali Shang Di, Najwyższego Boga, poprzez pęknięcia występujące na podgrzewanych zwierzęcych kościach. Oto przykład wzoru, jaki pojawia się na kościach wróżebnych (przyp.2). W tym przykładzie bogowie są proszeni o ustosunkowanie się do wyboru czasu dla założenia miasta, ale tej samej metody dywinacji używano też do sprawdzania, czy konkretne miejsce jest właściwie wybrane.

Najwcześniejsze odniesienia tekstowe do rzeczywistej praktyki qimancji, pochodzą z Księgi Poematów (Book of Odes), najstarszej antologii poezji w chińskiej tradycji. W cyklu poematów, sławiących dokonania znakomitych przodków dynastii Zhou (1046-256 pne.), pojawia się bohater Gong Liu. Zgodnie z tradycją, w roku 1796 pne., przywódca Liu poprowadził swój lud ku żyznym ziemiom Bin. Poemat opowiada o znalezieniu nowej ojczyzny, a ten fragment przedstawia Liu prowadzącego badania geofizyczne (przyp.3).

Liu mierzył cień gnomonu, czy też zegara słonecznego, aby określić kierunki kardynalne. Światło słoneczne i cień są początkowymi znaczeniami dobrze znanych terminów jang i jin , które występują tutaj w jednych ze swoich najwcześniejszych tekstowych odniesień. Dzięki tym informacjom, Liu mógł określić, która strona wzgórza czy doliny otrzymuje najwięcej światła słonecznego w zimie, jak również jaka jest odległość od tych słonecznych dolin do źródeł wody. Taka wiedza była decydująca w przypadku plemienia rolniczego, które utrzymywało, że pochodzi od półboga, Księcia Milleta.

Z tymi dwoma materiałami dowodowymi - odkryciami archeologicznymi neolitycznych Chin oraz zapiskami literackimi legendarnych Chin - możemy już zobaczyć zarys starożytnej qimancji:

I właśnie ten ostatni punkt wymaga naszej dalszej uwagi. Bystry czytelnik rozpozna w tych dwóch kategoriach początki tego, co ostatecznie stało się dwiema większymi szkołami qimancji, Lifa lub "Szkoła Kosmologii" ("Szkoła Kompasu") i Xingfa lub "Szkoła Form".

Początki Qimancji Lifa

Najwcześniejsza zorganizowana szkoła qimancji znana była jako Kanyu. Źródłem tego terminu jest rozdział o astronomii z tekstu Daoistycznego, Huainanzi, pochodzącego z czasów Wcześniejszej Dynastii Han (206 pne.-25 ne.). Oto fragment, o którym mówimy (przyp.4).

Z jego kontekstu w Huainanzi , staje się jasne, że używano pewnego typu astronomicznego urządzenia. Mógłby to być shipan , czy kosmograf - starożytna planisfera - której modele znaleziono w grobowcach z dynastii Han. Właściwym znaczeniem kan jest baldachim, a yu to podwozie - pozostałość po rydwanie pokazanym powyżej. W takim razie termin znaczyłby "niebo i ziemia" lub "kosmos". Dlatego Szkoła Kanyu jest "kosmiczną qimancją".

Jeżeli chodzi o kosmograf, kan odnosiłoby się do obracającego się okrągłego dysku - składnik męski - a yu do kwadratowej podstawy - składnik żeński. Spójrz na ilustrację.

Dookoła zarówno kwadratowej jak i okrągłej części, widnieją nazwy 28 konstelacji chińskiego zodiaku. Dwanaście miesięcy jest ułożonych w systemie dziesiątkowym, odwrotnie do kierunku ruchu zegara, wewnątrz pierścienia niebiańskiego, podczas gdy dwanaście Ziemskich Konarów - dwunastkowy system numeracji - reprezentujących podwójne godziny 24 godzinnego dnia, występują zgodnie z ruchem zegara na wewnętrznym kwadracie płyty ziemi. W centrum dysku znajduje się wizerunek Bei Dou , Wielkiej Niedźwiedzicy. Poruszając dyskiem w prawo, widzimy obrót Wielkiej Niedźwiedzicy zgodnie z ruchem zegara, dookoła Gwiazdy Północnej. Obserwując południowe niebo przez kilka kolejnych nocy, o tym samym czasie, zauważymy, że konstelacje zodiakalne będą się poruszały w kierunku zachodnim. Tarcza kosmografu, obracająca się zgodnie z ruchem zegara wobec płyty ziemi, odpowiada łukowi zakreślanemu przez gwiazdy poruszające się ku swojemu zachodowi.

W znaczeniu kosmografu, konfiguracja niebios może być określona w dowolnej porze dnia czy nocy, w dowolnym miesiącu w ciągu roku. Najpierw, użytkownik orientuje płytę ziemi według kierunków kardynalnych, reprezentowanych przez cztery boki urządzenia. Następnie, musi połączyć numer miesiąca na dysku nieba, z podwójną godziną dnia czy nocy na płycie ziemi. W końcu zauważa konstelacje na części dysku, zwróconej ku południowej krawędzi podstawy. Tu są gwiazdozbiory, występujące na niebie w konkretnym miesiącu i godzinie. W ten sposób można wyznaczyć kierunek skierowania dyszla układu Wielkiej Niedźwiedzicy. Starożytni Chińczycy wierzyli, że Wielka Niedźwiedzica jest rydwanem Shang Di, a dyszel przedstawia centrum jego niebiańskiej potęgi.

Czytelnicy mogą być ciekawi, jaką rolę odgrywał starożytny kosmograf w wyznaczaniu pomyślnych miejsc. Każda z 28 konstelacji zodiaku, odpowiadała konkretnemu regionowi na ziemi, tak samo jak każdy z Ziemskich Konarów, a później w tradycji, osiem trygramów Yi Jing , pięć elementów czy przemian itd. Czas i przestrzeń, połączono zatem w system prognostyczny, który umożliwiał wybranie pomyślnego miejsca w konkretnym czasie, lub szczęśliwego czasu dla konkretnego miejsca. Kosmograf jest może bardziej astrologiczny niż geofizyczny, ale późniejsze zmiany powoli przekształciły go w znajomy luopan , lub kompas qimantyczny, którego, jak to wyraźnie widać, kosmograf jest poprzednikiem. Dlatego szkoła Kanyu , która jako pierwsza zrobiła użytek z tego proto-kompasu, jest matką szkoły Lifa średniowiecznej chińskiej qimancji.

 

Początki Qimancji Xingfa

Najwcześniejsze tekstowe odniesienia do koncepcji leżącej u podstaw teorii Xingfa , lub Szkoły Form, pojawiają się w Guanzi, w rozdziale 39, który datuje się najdalej na V wiek pne. Oto wybrany wyjątek (przyp.5).

Dopiero w IV wieku ne. w tekście Księgi Pochówków , widzimy w pełni rozwiniętą teorię charakteru qi na płaszczyźnie geofizycznej. Przytaczając wcześniejszy tekst, Klasykę Pochówków , która się nie zachowała do dzisiejszych czasów, ale prawdopodobnie datuje się na dynastię Han (206 pne.-221 ne.), następujący fragment zawiera rozprawę o związkach xing (forma, kształt, cechy) z qi (przyp.6).

Księga Pochówków kontynuuje razem z komentarzem (przyp.7).

Właściwa lokalizacja "domostwa" lub miejsca pochówku, jest tam, gdzie "kończą się cechy terenu", i duża część książki opisuje jak rozpoznać te pomyślne formy.

Tutaj po raz pierwszy w tradycji pisanej, Cztery Niebiańskie Pałace Błękitnego Smoka, Cynobrowego Ptaka, Białego Tygrysa i Ciemnego Żółwia (które początkowo były nazwami czterech makro-konstelacji tworzących pierścień 28 zodiakalnych konstelacji), zeszły na ziemię. Na ziemi, te niebiańskie przedstawienia nakreśliły ziemskie formy, zajmujące kierunki wschodu, południa, zachodu i północy, otaczające miejsce pochówku (lub strony lewą i prawą, przód i tył, gdy się patrzy na południe). Księga Pochówków kontynuuje (przyp. 8).

Z fragmentów cytowanych powyżej, dowiedzieliśmy się, że " qi podróżuje z wiatrem i jest rozpraszane, ale gromadzi się tam gdzie napotka wodę". I to właśnie jest źródłem terminu fengshui . Widzimy tutaj, że cechy terenu, zatrzymujące wiatr, są konieczne do zapobiegania rozpraszaniu naturalnego przepływu qi w i nad gruntem. Płynąca woda, jak wiatr, również przyciąga qi jak magnes, a pomyślne siedlisko jest to, które zachęca wodę do łagodnego przepływu w pobliżu, bez stagnacji.

 

Konkluzja

Wspomnienie wiatru i wody spowodowało, że dyskusja zatoczyła koło i jesteśmy znów przy definicji fengshui. Nauka fengshui w najwcześniejszych swoich zapisanych kontekstach, szczególnie odnosi się do Szkoły Form. Cechy terenu służą do blokowania wiatru - który porywa qi i rozprasza ją, i do regulowania wód - które zbierają qi i gromadzą ją. Fengshui może z grubsza oznaczać "wiatr i wodę", ale jest to tylko skrót działania w środowisku, "wstrzymywania wiatru i gromadzenia wód". Dlatego nauka Fengshui jest "qimancją zatrzymywania wiatru i regulacji wody". Sztuka Kanyu z drugiej strony, poprzedniczka Szkoły Kompasu, mocno opiera się na astrologii i numerologii, ponieważ mówi o zgłębianiu qi w skali kosmosu. Podczas gdy fengshui jest lokalna, kanyu jest uniwersalna. Ponieważ w średniowiecznych Chinach - nie zważając na istnienie konkurujących szkół - mistrzowie qimancji byli obeznani z nauką o środowisku nie mniej niż ze sztuką okultyzmu. Termin, który wymyśliłem, qimancja , dywinacja z uwzględnieniem qi, odnosi się do obu dziedzin.

 

Przypisy: