1998 Dr Stephen L. Field
Uniwersytet Trinity
Wprowadzenie
Cywilizacja chińska w swoim okresie pre-klasycznym, podobnie jak jej siostrzane cywilizacje w Grecji i Indiach, rozwinęła bardzo skomplikowaną wiedzę o astronomii. Zaćmienia zarówno Słońca jak i Księżyca, opisane są na kościach wróżebnych z okresu między połową 14-tego, a połową 13-tego stulecia pne. Najstarszy istniejący opis supernowej lub eksplozji gwiezdnej, również znajduje się na kości wróżebnej datowanej na około 1300 lat pne. Obserwacja Komety Halley'a po raz pierwszy została zapisana przez chińskich astronomów w okresie klasycznym (467 pne.). Także plamy na Słońcu zaobserwowano bez pomocy teleskopów już w 28 roku pne. (Mit o słonecznych krukach może być wcześniejszym odniesieniem do tego słonecznego zjawiska).
Nie posiadając teleskopów, Chińczycy wynaleźli inne naukowe instrumenty, a poniższa rozprawa skoncentruje się na jednym
z nich.
Chiński Zodiak
Na kościach wróżebnych znajdują się także zapisy nazw czterech gwiazd, których kulminacje wyznaczają nadejście przesileń
i równonocy. Już w XIV wieku pne. widzimy zalążek Czterech Niebiańskich Pałaców, przez co równik niebiański podzielony jest na cztery równe odcinki. Chociaż siedem konstelacji tego wielkiego okręgu wspomnianych jest w Księdze Poematów (Book of Odes - IX wiek pne.), to jednak dopiero po późnym okresie Wojujących Państw (403-221) zapisano cały zodiak. Poniższa ilustracja przedstawia wieko skrzyni znalezionej w grobowcu z czasów Wojujących Państw:
Wzdłuż lewego brzegu wije się smok, podczas gdy z prawej przyczaja się tygrys. Na środku pokrywy znajduje się nierówny okrąg z 28-oma znakami nazw konstelacji chińskiego zodiaku. Na środku ilustracji widzimy piktogram czerpaka, reprezentujący konstelację Bei Dou , Wielkiej Niedźwiedzicy.
Kosmograf
W grobach datowanych na Wcześniejszą Dynastię Han (206 pne.- 25 ne.), odkryto egzemplarze następującego instrumentu: (ilustracja
po prawej stronie)
Instrument ten, nazywany shipan lub "kosmograf", jak ja to określiłem (zobacz mój artykuł "Cosmos, Cosmograph and the Inquiring Poet"
w Early China 17 [1992]), składa się z kwadratowej nieruchomej płaszczyzny Ziemi na spodzie i z obrotowego talerza niebios na górze. Wzdłuż obwodu zarówno płaszczyzny jak i talerza, umieszczone są nazwy 28 konstelacji zodiaku. W centrum tarczy znajduje się wizerunek Wielkiej Niedźwiedzicy. (Zobacz animowany obraz 3D poniżej, symulujący niebiańską Niedźwiedzicę podczas obrotu dookoła Gwiazdy Północnej.) Tarcza jest najwidoczniej stylizacją tej samej kosmologii, która znajduje się na pokrywie skrzyni.
Cztery Niebiańskie Bóstwa
To czego brak na niebiańskim dysku kosmografu, to wyobrażenia niebiańskiego smoka i tygrysa. Na następnej ilustracji sklepienia niebieskiego, dodałem zarysy czterech bóstw niebiańskich znanych Chińczykom - zhuniao Purpurowy Ptak, canglong Błękitny Smok, xuanwu Ciemny Żółw, i baihu Biały Tygrys, które są makrokonstelacjami złożonymi z siedmiu konstelacji zodiaku każda (razem 28 konstelacji - rys. po lewej):
O każdej porze roku, tylko jedna z tych makrokonstelacji jest widoczna
w całości na nocnym niebie. W starożytności, centralna konstelacja jednego z czterech bóstw, zajmowała środek południowego nieba w czasie przesileń i równonocy. Na przykład, podczas przesilenia letniego, o zmierzchu kulminowała Gwiazda Ognia, centralna gwiazda Serca Smoka. Funkcji starożytnego kosmografu możemy się jedynie domyślać, ponieważ zachowało się niewiele opisów jego użycia. (Zobacz mój esej "Qimancy: Sztuka i Nauka Feng Shui" na stronie www.fengshuigate.com, gdzie znajdziesz dodatkowe informacje dotyczące kosmografu). (Tłumaczenie tego artykułu znajduje się na stronie - przyp. tłum.). Instrument ten przypomina planisferę, która pozwala użytkownikowi zlokalizować na niebie dowolną gwiazdę czy konstelację w każdym momencie roku. Ale najprawdopodobniej to działało jako rodzaj kosmicznego zegara. Starożytni chińscy astronomowie dokładnie wiedzieli, że ćwiartka (sześć godzin) dziennego obrotu niebios, była odpowiednikiem obrotu sezonowego (trzy miesięcznego wycinka obrotu rocznego). Wiedząc która gwiazda mija południk o zachodzie słońca,
po szybkim rzucie okiem na kosmograf, widzimy jaka konstelacja kulminowała w południe i jaka będzie kulminować o północy. Albo też wiedząc, że konkretna konstelacja wzeszła o zachodzie podczas równonocy wiosennej, wiemy równocześnie która konstelacja wschodziła, kulminowała czy zachodziła podczas przesilenia letniego. Co ważniejsze, można było przewidzieć położenie dyszla wielkiej Niedźwiedzicy. Niedźwiedzica była tronem Shang Di, Pana Boga, najwyższego bóstwa w chińskim panteonie, a dyszel wskazywał skupienie jego energii. Wcześniej już wspomniałem, że tylko jeden z czterech pałaców mógł być obserwowany w całości w jakiejś porze roku. Tak jest z powodu, że równik niebieski - kolista trasa poruszania się 28-miu zodiakalnych konstelacji - nie jest tym samym co równik ziemski, czy horyzont. Ten pierwszy jest odchylony w górę w stosunku do drugiego, podobnie jak pierścienie zawieszenia kardanowego (najnowszym przykładem zawieszenia kardanowego,
są pierścienie "statku kosmicznego" w filmie Kontakt ). Połowa obręczy niebieskiej znajduje się nad horyzontem na południu,
a druga połowa jest pod horyzontem na północy. Z drugiej strony, Północna Niedźwiedzica, która jest bliżej osi niebieskiej - Gwiazdy Północnej, jest zawsze widoczna w swoim całkowitym obrocie na północnym niebie:
Ten fenomen można wytłumaczyć pozycją obserwatora na północnej półkuli. Im niższa szerokość geograficzna, tym wyżej
na niebie znajduje się zodiak. Na największej szerokości geograficznej - na biegunie północnym, równiki ziemski i niebieski
są zrównoważone. Tutaj Gwiazda Północna jest dokładnie nad obserwatorem, a zodiak przemieszcza się dookoła horyzontu.
Ta właśnie sytuacja zobrazowana jest na powyższej ilustracji sklepienia niebieskiego, oraz na kosmografie.
Cztery Ziemskie Formy
Tak więc co ma wspólnego ta starożytna kosmologia, a szczególnie astronomiczny i astrologiczny kosmograf, z feng shui?
Ci którzy choć pobieżnie poznali feng shui, rozpoznają smoka i tygrysa jako cechy terenu po stronie wschodniej i zachodniej,
albo odpowiednio po stronie lewej i prawej miejsca orientowanego przez mistrza feng shui. Fragment z Księgi Pochówków , najstarszego zachowanego tekstu feng shui, mówi następująco:
Ciemny Żółw zwiesza głowę,
Karmazynowy Ptak zawisa w tańcu,
Błękitny Smok wije się łagodnie,
Biały Tygrys przyczaja się.
Ten wiersz jest cytowany z nawet starszego tekstu, który się nie zachował, ale datowany jest przypuszczalnie na dynastię Han. W okresie czasu pomiędzy wykonaniem wspomnianej już wyżej skrzyni, a napisaniem Księgi Pochówków, czyli w ciągu jakichś sześciu czy siedmiu wieków, niebiańskie bóstwa zeszły na ziemię. W żadnym starożytnym tekście nie ma zapisu tej transformacji. Musimy dociec sami jak i dlaczego to nastąpiło.
Wracając teraz do kosmografu ponownie zauważamy, że dookoła kwadratowej płyty ziemi (podobnie jak dookoła okrągłej tarczy nieba), umieszczonych jest 28 zodiakalnych konstelacji. Jak już wiemy, tarcza reprezentuje widok nieba widzialny jedynie
z Bieguna Północnego, czyli coś czego żaden starożytny chiński astronom nie mógł zobaczyć. Jednak tutaj zobrazowany jest świat idealny, nie realny.
W starożytnym chińskim micie jest opowieść o pierwotnej bitwie. Na początku okrągłe Niebo oddzielone było od kwadratowej Ziemi i podtrzymywane było przez osiem wielkich gór w każdym z ośmiu kierunków. Gdy demon wody Gong Gong walczył
z bogiem ognia Zhu Rong, obalił północno-zachodnią podporę, Górę Buzhou, powodując, że Niebo spadło w dół i Ziemia uniosła się w górę na północnym zachodzie. Po tej katastrofie rzeki Chin zaczęły płynąć ku południowemu wschodowi, a gwiazdy poruszały się na północny zachód. To jest świat idealny, istniejący przed potopem, zapisany na kosmografie.
Fakt, że te instrumenty umieszczano w grobach, aby towarzyszyły zmarłym w życiu pośmiertnym, świadczy o ich właściwościach. Kosmograf był raczej boskim instrumentem łączącym dwa światy, niż prostym przedstawieniem świata idealnego.
W świecie idealnym, cztery niebiańskie bóstwa smoka, tygrysa, ptaka i żółwia, rzeczywiście stykają się z ziemią podczas przemierzania horyzontu. Ustalona sytuacja zapisana na płycie ziemi kosmografu - smok na wschodzie, ptak na południu, tygrys na zachodzie i żółw na północy - przedstawia równonoc wiosenną. W wielu kulturach starożytnych, z chińską włącznie, oznacza to początek nowego roku. Gdy w wiekach podczas i po panowaniu dynastii Han, kosmologów zastąpili mistrzowie feng shui, kosmograf powoli rozwinął się w kompas, niezaprzeczalnie chiński wynalazek, a funkcja tego instrumentu przemieniła się
z dywinacji niebiańskiej na ziemską. Ale cel pozostał ten sam. Istnieje nadzieja, że ludziom uda się odzyskać perfekcję świata idealnego. Znalazłszy w otoczeniu smoka i tygrysa, mistrz feng shui odkrywa prawdziwy raj na ziemi.
Powrót